خودنویس

fezzekashi — Sat, 27 Aug 2011 21:41:33 GMT

پس از مدت های طولانی فرصت کرده ام تا بدون پراکندگی ذهنی بر کارم متمرکز شوم. در آرامش موقتی خانه مشغول مطالعه هستم. امیدوارم بتوانم در خلوت و آرامش به فکر کردن در مورد هدف محوری کارم بپردازم. کمی نگرانم که این وضعیت را تا کی می توانم حفظ کنم... طرحی که در دست انجام دارم، مطالعه اجتماعی پروژه طراحی شهریِ یکی از محورهای اصلی تجاری شهر تهران است. این محور که در منطقه شمال شرق تهران قرار دارد، در واقع در طول زمان از یک محور محلی به یک محور با مرکزیت شهری و حتی شاید منطقه ای تبدیل شده، که نیاز بخش عظیمی از شهر تهران و بخش هایی از کشور را تامین می کند.

من – پس از شناسایی حوزه بلافصل و حوزه تاثیرگذار از منظر علوم اجتماعی – می بایست به تحلیل و توصیف و تا اندازه ای پیشبینی تاثیرات ناشی از طراحی شهری این محور بر ساختار اجتماعی بپردازم. اما پرسش آنجاست که این تاثیرات چه هستند، و با چه سازوکاری اعمال می شوند؟ چگونه تغییرات محدود در طراحی شهری یک محور می تواند آثار اجتماعی کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت به جا بگذارد؟ چگونه باید این آثار و عوارض را شناسایی کنم، اندازه بگیرم و برای اصلاح آنها پیشنهاد ارائه کنم؟ با توسل به کدام مفاهیم و روش ها می توانم از تله تحلیل های ساده انگارانه – در زمینه تغییر نرخ جرائم و گذران اوقات فراغت – فرار کنم؟ به جز سه محور و مسئله کلیدی ِ جرائم، فراغت و مشارکت؛ به کدام جنبه ها و ابعاد موضوع می توانم نگاه کنم که تحلیلی عمیق تر و پخته تر به دست بیاورم؟

fezzekashi — Tue, 17 May 2011 21:18:00 GMT

خانم شهرزاد خادمی (معمار و شهرساز)[1] با مطالعه رمان های معاصر نتیجه می گیرد که محلات خاطره انگیز در گذر زمان دارد از سمت جنوب تهران به سمت شمال تهران حرکت می کند...

به نظر می رسد که این واقعیت معنای دیگری هم دارد، و آن اینکه صداهای خاموش در گذر زمان خفه تر شده، و گروه های حاشیه ای کمتر توانسته اند حرفشان را بزنند، و حتی روشنفکران هم طبقات فرودست را فراموش کرده اند. رمان تبدیل شده به حکایت روزمره «خود» طبقه متوسط و بالا. وگرنه که خام دستی است که فکر کنیم بچه شوش و هرندی دست عشقش را می گیرد برای تفریح می بردش دربند و درکه!

و اگر بشود به همین سبک و سیاق پیش رفت، احتمالا می شود ادعا کرد که رمان نویس اساسا از طبقه متوسط و بالا برمی خیزد [2]، و این معنی اش آن است که تحرک طبقاتی کم شده، بروبچه های پایین سرجایشان درجا می زنند، عین پدرهایشان کارگری می کنند و لوله کشی؛ و بچه های طبقه متوسط و بالا به کار پروردن سرمایه های فرهنگی مشغولند. و معنی اش آن است که نه تنها ارتقای اقتصادی و اجتماعی نداریم، که حتی نمی توانیم در لایه های پایین سرمایه فرهنگی – از نوع سرمایه فرهیختگان – تولید کنیم.

احتمالا می گویید که برای دانستن اینکه ارتقای طبقاتی متوقف شده، نیازی به اینهمه لقمه دور سر پیچیدن نیست، و فقط کافی است به آمارهای مرتبط نگاه کرد؛ گمانم انتقاد شما وارد است، هر چند که نمی دانم مطالعه ای در این زمینه انجام شده یا نه. در واقع این متن را برای یادآوری دو نکته نوشتم، یکی آنکه رمان امروز[3] صدای طبقات فرودست را بازنمائی نمی کند[4] و دیگر آنکه ما سرمایه های فرهنگی متعلق به فرهیختگان را به طبقات فرودست انتقال نمی دهیم. نتیجه گیری سیاسی اش با خودتان.

[1] تهران در رمان، نوشته شهرزاد خادمی، منتشر شده در مجله منظر، شماره 11، آبان و آذر 89

[2] دقیقا برخلاف اوایل انقلاب که نویسندگان و هنرمندان از طبقات پایین بلند شده بودند

[3] و اگر بخواهید می توانید گسترشش بدهید به دیگر محصولات فرهنگی

[4] هرچند که به مقدار خوبی به حاشیه از قبیل زنان و کردها و نوجوانان می پردازد

در این سرای بی‌کسی...

fezzekashi — Mon, 21 Jun 2010 13:28:45 GMT

یکی دو مجموعه خیریه از من خواسته‌اند این آگهی را اینجا بگذارم. یک برنامه مشاوره – مددکاری برای تعدادی از فرزندان این سرزمین طراحی شده که شما می‌توانید در آن شرکت کنید. قرار است از طریق کار به تعدادی دختر بی‌سرپرست و بدسرپرست که در شبانه‌روزی زندگی می‌کنند و تعدادی دانشجوی دختر و پسر توانمند و درس‌خوان – اما از خانواده‌های ضعیف – کمک کنند. از شما که با مجموعه‌های کاری (شرکت‌ها، بیمارستان‌ها، کارگاه‌ها و ...) ارتباط دارید خواهش می‌کنند دستشان را بگیرید. لطفا فرزندان کشور را برای دوره‌های کوتاه زیر بال و پر بگیرید تا «کارآموزی» کنند. از شما هیچ حقوق و پولی نمی‌خواهند، فقط می‌خواهند فرزندمان برای دوره‌های کوتاه مثلا سه ماه تابستان با شما همکاری شغلی داشته باشد.

محیط مورد نظر باید از نظر اخلاقی سالم باشد. هم‌چنین – با اینکه آنها قصد قضاوت در مورد سبک زندگی دیگران را ندارند- به سبب عدم ایجاد تناقض میان زندگی خصوصی و عمومی این فرزندان و ایجاد مشکلات حادتر، در آن محیط از روابط باز دختران و پسران و مصرف الکل نباید خبری باشد، پس محیط‌های رسمی‌تر و اداری‌تر برای آنها مناسب‌تر هستند.

مایلند که فرزندان احساس کنند مفید هستند، کاری به آنها واگذار می‌شود، آنها کارآموزی کرده و کار را انجام می‌دهند، سپس از آنها قدردانی کلامی می‌شود و تشویق می‌شوند. هر جور کاری که می‌شناسید از قبیل تایپ و پیاده کردن نوار و منشی‌گری و خیاطی و دوخت و کارهای ساده‌تر برای دبیرستان و تخصصی‌تر برای دانشجوها، مورد نیاز است. در صورت تمایل با آدرس زیر تماس بگیرید:

Hoseina_f@yahoo.com

عنایت کرده و این آگهی را همخوان کنید، شاید همین آگهی جلوی فرار دختری را بگیرد، یا این کارآموزی بعد از مدتی زمینه‌ساز سیر کردن خانواده گرسنه‌ای بشود.

fezzekashi — Mon, 31 May 2010 00:59:00 GMT

تجربه‌های ناراحت کننده‌ام خیلی زیاد بودند. دعوای بین پدر و مادرم، بیماری خواهرم…

خواهرم شیزوفرنی گرفت. 18 سالش بود، من 17 سالم بود. این موضوع خیلی به من لطمه زد، یکی از دردآورترین تجربه‌های زندگیم بود، بعد فوت پدرم بود، بعد جداییم بود… دردی که خواهرم همه این سال‌ها می‌کشد و می‌بینم. خواهر من بسیار با من متفاوت بود. من یک آدم اجتماعی، همیشه دوست داشتم با دوستانم باشم، با جمع باشم، در مقابل خواهرم همیشه تنها بود؛ اکثرا توی خودش بود، درونگرای محض. و من برونگرای محض. دو تا فاز مختلف. من فکر می‌کنم برونگرایی من باعث شد که من هیچ بیماری نگیرم. چون واقعا {در} آن جو خانوادگی ما هر نوع امکانی وجود داشت. خواهرم اصلا دوست نداشت، معاشرت نمی‌کرد، همه‌اش توی خانه بود. ولی از نظر دیگران دختر خیلی خوبی بود. همه‌اش هم به من می‌گفتند از خواهرت یاد بگیر. ببین چقدر خانم است.

گذشت تا دانشگاه رفتیم. باز طبق معمول خواهر من با هیچکس معاشرت نمی‌کرد. فقط یک دوست از دوران راهنمایی داشت که با او هم هی قهر و آشتی می‌کرد، طوری که من بیشتر با او دوست بودم. این را گفتم که بدانی وقتی بیماری شروع شد ما نمی فهمیدیم. انقدر دریا همیشه توی خودش بود که ما نمی‌فهمیدیم این بیماری است یا واقعا شخصیتش است. این قضیه خیلی تشدید شده بود، همیشه تنها بود، بعد کم‌کم با ما غذا نمی‌خورد تا اینکه یکی دو بار من دیدم که می‌گوید صحرا آن پیکان سفیده دنبال ما بود؟ کدوم پیکان سفیده؟ همونی که میآمد.. وا دریا چرا چرت و پرت می‌گویی؟ آن که آمد و رد شد و رفت. حالا الان بعد از گذشت زمان من این پازل‌ها را که کنار هم می‌چینم می‌فهمم که آن موقع شروع بدبینی‌اش بود. یکی از علائم بیماری شیزوفرنی بدبینی است. یکی دیگر از بدبینی‌هایش هم این بود که فکر می‌کرد ما توی غذایش سم می‌ریزیم. برای همین با ما غذا نمی‌خورد. حالا ما فکر می‌کردیم خب توی خودش است. بعد می‌رفت برای خودش یک چیزی می‌خرید، یا مثلا یک چیزی درست می‌کرد، یواشی می‌رفت توی اطاقش می‌خورد. بعد اشتهایش هم رسیده بود به زیر صفر. هیچی نمی‌خورد، شده بود پوست و استخوان. بعد من همه‌اش می‌گفتم که ولش کن خب دوست دارد اینطوری باشد، هر کسی یکجور است. حالا من با مامانم بحث که چرا می‌خواهی همه عین هم باشند، خب این دوست دارد اینطوری باشد. ولش کن. یا به من می‌گویی مثل این باش، یا به آن می‌گویی مثل او باش.

گذشت تا یک روز یکی از دوستان مادرم آمده بود خانه ما، بعد دریا آمد و یک سلام و علیک کرد و غذایش را برد توی اطاق، بعد یکهو دوست مامانم برگشت گفت که دریا را دکتر برده‌اید؟ من براق شدم که دکتر برای چی؟ مگر چه‌اش است؟ گفت من فکر کنم دریا مریض است. چون برادر من هم دقیقا همین جور بود ما بردیمش دکتر، دکتر دارو بهش داد. ترا به خدا ببرینش دکتر، این بیماری خطرناک است. من خیلی ناراحت شدم از اینکه او چرا همچین حرفی می زند. مردم دیوانه‌اند، چرت و پرت می‌گویند، هر کی را می‌بینند می‌گویند مریض است. گذشت و گذشت و گذشت، که دیدیم حالت‌هایش خیلی زیاد شد و شدید شد…

تا یک روز من بردمش دکتر. دکتر توی بیمارستان روانی بود و برای من خیلی سخت بود. خواهر من هم مثل آدم‌هایی شده بود که مسخ شده باشند. بهش گفتم پاشو بریم دکتر، گفت بریم. همینجور دستش را گرفتم، آرام آرام. یک جوری شده بود که دلم می‌خواست بهم می‌گفتند تو بمیر، این خوب می‌شود. من حاضر بودم واقعا این کار را بکنم. انقدر دلم می‌سوخت برایش، انقدر ناراحت بودم... خلاصه دریا رفت تو و آمد بیرون و دکتر به من گفت بگویید همراهش بیاید تو. بعد به من گفت می‌دانی خواهرت چه بیماری دارد؟ شیزوفرنی گرفته و همین الان باید بستری شود وگرنه من هیچ مسئولیتی قبول نمی‌کنم، حتی ممکن است این دختر خودش را بکشد. من هم گفتم هیچ اشکالی ندارد، من می‌برمش خانه و مسئولیتش هم با خودم. من چجوری این را بخوابانم بیمارستان؟ این هیچ آمادگی ندارد. آمدم بیرون و گفتم دریا ، پاشو بریم! دکترِ دیوونه! آوردمش خانه.

اگر همان موقع من دریا را خوابانده بودم بیمارستان شاید خیلی چیزها فرق می‌کرد. ولی متاسفانه اصلا نمی‌توانستم بپذیرم. تا اینکه شدید شد، شدید شد، شدید شد تا دریا یکبار خودکشی کرد. دیگر ما باورمان شد که این قضیه جدی است. دریا بارها و بارها بیمارستان بستری شد، بارها و بارها شوک الکتریکی گرفت، چندین بار خودکشی کرد؛ ولی هر دفعه هم با قرص خودش را می‌کشت. می‌توانم بگویم خودکشی واقعی نبود، چون معمولا کم پیش می‌آید کسی با قرص بمیرد. ولی یکهو می‌آمدیم می‌دیدیم دریا کف زمین افتاده. بعد چه استرس‌ها و فشارهایی به مامانم می‌آمد، چقدر به بابام فشار می‌آمد، من اولین بار توی زندگیم گریه بابام را دیدم.

خلاصه یواش یواش ما قبول کردیم که دریا این بیماری را دارد، من خیلی تحقیق کردم راجع به این بیماری، و حتی هیچ چیز صددرصدی برایش وجود ندارد. بعضی از دکترها می‌گویند یک زمینه ژنتیک دارد، بعضی‌ها می‌گویند فقط محیط است... یعنی که درواقع برمی‌گردی توی خودت، با محیط بیرون کات می‌شوی، بعد عوالم درونی تو عوالم واقعی تو می‌‌شود. صدا می‌شنوی، با بیرون کاملا کاتی، برای امنیت خودت در واقع. تا حالا مقاله‌ای درباره درمانش پیدا نکرده‌ام. بعضی‌ها می‌گویند تا آخر عمر با آدم‌هاست، بعضی‌ها می‌گویند نه خوب می‌شود. تو فیلم بیوتیفول مایند را دیده‌ای؟ شاید تنها و تنها و تنها راهش همین است که او رفت، یعنی واقعیت را پذیرفت و با آن کنار آمد و شروع کرد به ارتباط گرفتن با محیط بیرون. منتها این مال آدم‌های قوی است، یعنی به نظر من دریا بعد از این همه سال – البته هنوز دارو می‌خورد – می‌گوید من اگر دارو می‌خورم فقط به این خاطر است که شما دست از سر من بردارید. من بیمار نیستم.

دریا ازدواج کرد، البته جدا شد و یک بچه هم دارد. ولی خب متاسفانه توی دورانی که داشت دارو می‌خورد ناخواسته حامله شد، مجبور شد دارو‌هایش را قطع کند، بعد بیماری‌اش عود کرد، بعد آن طفلکی جدا شد. بچه‌اش را ازش گرفتند، گفتند تو صلاحیت تربیت بچه نداری، هیچی آن دختر هم طفلکی آواره شد. و این هم نمی‌دانم چه درسی را باید به ما می‌داد که اینجوری شد. البته الان خدا را شکر خیلی بهتر است، هنوز دارو مصرف می‌کند، ولی از نظر پذیرفتن وضعیتش، زندگی‌اش، خیلی بهتر است. ما دیگر بالا پایین نداریم.

زندگیِ نرمال دارد دیگر، فقط آدمی که برود کار کند نیست و هیچ موقع هم نبود. عاشق این است که آشپزی کند، صنایع دستی، کوسن... زندگی‌اش را خودش برنامه‌ریزی می‌کند. و خیلی جالب است، بسیار آدم‌‌های باهوشی‌اند این‌ها که شیزوفرنی‌اند. من نمی‌دانم چه می‌شود. چه فعل و انفعالی... اینی که می‌گویم باهوش نه در حد معمولی‌ها، ضریبش را خیلی بالا ببر. اولا که تو را اگر ببیند قشنگ می‌تواند تشخیص بدهد که این آدم اینجوری است، آنجوری است... به نظر من اگر جامعه اسم بیماری روی خواهرم نمی‌گذاشت، شاید می‌شد گفت آدم خاصی است. چون من یک کتاب می‌‌خواندم راجع به سرخ‌پوست‌ها، که می‌گفتند آدم‌های شیزوفرنی را حتی می‌پرستیدند. خیلی جالب است، من فکر می‌کنم این ارتباطی که با ناخودآگاه برقرار می‌شود، یکجور قدرتی به این‌‌ها می‌دهد که آن موقع با یک نگاه دیگری و با زندگی بدوی آن موقع همخوانی بیشتری داشت ولی الان با جامعه ما و جامعه‌ای که همه باید برای هم ژست بگیرند و اینجوری باشند و این‌ها...

او خودش است یعنی هر لحظه ممکن است از جلویت بلند شود و برود. بگوید من الان دیگر حوصله حرف زدن ندارم. می‌دانی؟ یعنی اصلا آدمی نیست که فکر کنی به خاطر خوشایند تو بنشیند. مثلا فرض کن مهمان آمده، می‌آید می‌گوید ببخشید من حوصله ندارم، می‌خواهم تنها باشم. می‌رود توی اطاقش در را می‌بندد. نمی‌دانم انگار یکجور ساده‌تر و روان‌تر و شفاف‌ترند. انگار که... خیلی‌ وقت‌ها به مادرم می‌گویم، می‌گویم مامان اصلا ناراحت نباش. برای اینکه نگاه جامعه روی دریا بیمار است. درواقع دریا بیمار نیست، اتفاقا از ماها خیلی سالم‌تر است. یا مثلا در مورد بچه‌اش، بهش گفتند که حضانتش مال پدر است اما تو می‌توانی ببینی‌اش. گفت من آدم خودخواهی نیستم، اگر حضانتش با من نیست، من او را به پدرش و خانواده پدرش می‌سپارم. من چرا باید این بچه‌ را دوپاره کنم، فقط به این خاطر که من می‌خواهم ببینمش؟

ببین به نظر من این تصمیم را هر آدمی نمی‌تواند بگیرد. خوب بچه‌اش است، من خیلی وقت‌ها دیده‌ام همین دریای تودار نشسته عکس بچه‌اش را گرفته نگاه می‌کند و گریه می‌کند. خب مادر است دیگر. ولی گفت من به خاطر خودخواهی خودم، این بچه را دوپاره نمی‌کنم، بگذار یک طرف شخصیتش شکل بگیرد. بعدها که بزرگ شد شاید بهتر بتواند با من رابطه برقرار کند. این به نظر من یک فکر است، که یک مادر احساس مادرانه‌اش را بگذارد، و فکر کند. این که تو بتوانی تعادل برقرار کنی بین احساس و منطقت، کار هر کسی نیست. خب این آدم به نظر من آدم بزرگی است، درست است که اسم بیماری رویش گذاشته شده، ولی خیلی شخصیت جالبی دارد. من خیلی خوشم می‌آید. گاهی اوقات می‌نشیند با من حرف می‌زند – همیشه حوصله ندارد - اگر یادت باشد یکبار دیگر هم بهت گفتم که من این همه خودم را کشتم، این همه کلاس رفتم – وقتی دریا با من حرف می‌زند می‌بینم ا چه جالب، نتیجه‌ای که از زندگیش گرفته و آن چیزی که هست، همان چیزی است که من سالها دارم دنبالش می‌دوم. بهش می‌گویم دریا روزها چکار می‌کنی؟ می‌گوید زندگی می‌کنم. ببین معنای زندگی را الان یواش یواش بعد از اینکه اینهمه خودم را شناختم، خودم را کشتم، تازه فهمیدم که تو حتی اگر کار مفیدی هم انجام ندهی، فقط بنشینی، باز هم این اسمش زندگی است.

متنی که خواندید، گفته‌های یکی از مصاحبه‌شوندگان پایان‌نامه من درباره تلخ‌ترین رخداد زندگیش بود. این زن – که من نامش را صحرا می‌گذارم – سه جلسه در منزلش پذیرای من بود. یک لیوان چای یا نسکافه به دست من می‌داد و یکی به دست خودش می‌گرفت، سیگاری روشن می‌کرد و چهارزانو نشسته بر روی مبل، زیروبم زندگی و احساساتش را – بی‌دریغ- برای من افشا می‌کرد. ماجرای گفتگوی با او –که اولین مصاحبه عمیق زندگی من بود – یکی از حیرت‌انگیزترین تجربه‌های زندگی‌ام هست و باقی می‌ماند. در این پست چیزی از برداشت‌های خودم نمی‌نویسم، تا شما بی‌واسطه سراغ متن بروید (تا به حال باید رفته باشید!). تنها بدانید که این خاطره دردناک را صحرای عزیز در آخرین لحظات ملاقات، وقتی که ضبط خاموش شده بود و داشتیم گپ می‌زدیم برایم تعریف کرد؛ فهمیدم که خاطره بیماری خواهر و احساس عذابش از ناتوانی در کمک به او چقدر برای وی رنج‌آور بوده است. این را از بالا و پایین رفتن صدایش، تغییر لحنش فهمیدم که بدبختانه نمی‌توانم در اینجا به شما منتقل کنم. این را از پس زدن و به زبان نیاوردن این خاطره در تمام مدت گفتگو فهمیدم، وقتی که انقدر حرف زده بودیم که صحرا تقریبا همه‌ چیزش را تعریف کرده بود... من از او اجازه گرفته و ضبط را دوباره روشن کردم.

می‌گویند که محقق در مورد مثال بالا، مصاحبه عمیق در روش قوم‌نگاری، باید ساکت بماند و تنها خطوطی در جهت خواندن متن ترسیم کند. لطفا متن بالا را دوباره بخوانید و ادراکات، تفاسیر و معانی درخشانی را که صحرا از تجربه‌اش بیرون می‌کشد مورد توجه قرار دهید. خیلی محبت می کنید اگر برداشت های خودتان را با من هم شریک شوید.

fezzekashi — Tue, 11 May 2010 22:30:00 GMT

بهاره عزیز، این نوشته را خواندم و از آنجا که خیلی احساس همدلی دارم دلم می خواهد چیزی برای تو بنویسم. اول باید بگویم که در نوشته تو عبارتی نانوشته هست، من پیش از همه «آن» را خواندم.

و اما بعد! گفته ای که بلاگ را به هم ریخته دوست داری از همین رو نوشته شخصی را به جای نوشتن در حاشیه به متن بلاگ آورده ای. شاید ناخودآگاه به این فکر کرده ای که چقدر اهمیت این پست شخصی زیاد است، که جای آن نه در حاشیه که در متن است... پیش از این بحث مشابهی با یکی از دوستانم داشتم، او از من می پرسید برای چه شرح حال و روز خودم را «مثل گزارشگران فوتبال» دم به دم در بلاگ می نویسم و احوالات شحصی خودم را «بازیچه دست وبلاگ بازان» کرده ام. هیچ وقت نتوانستم برایش توضیح بدهم که نوشته های شخصی، عمدتا به معنی وجود بحران و گرهی در «خود» افراد هستند، بحران و گرهی که اگرچه کاملا و جدا شخصی و فردی می نماید، بیش و پیش از هر مسئله دیگر اجتماعی و جمعی است، و جای آنها اتفاقا در متن وبلاگ هاست، و می بایست که در فضای جمعی حداقل «شنیده» شوند.

اگر بپذیریم که یکی از دلایل بومی ماندن، حاشیه ای ماندن و سکوت خفقان آور علوم اجتماعی ما در عرصه جهانی مسائل بومی و دورافتاده آن است، آن وقت شناسایی آنها که هم برای ما مسئله اجتماعی محسوب می شوند و هم قوه آن را دارند که فراتر از مرزهای ما بروند، امری حیاتی به شمار میآید. به نظر من مسئله «خود» چنین مسئله ای است. دقیقا به همین علت است که از نوشتن این پست ها، خیلی خوشحال شدم...

واقعا روشن نیست که چرا انقدر با بحران و درگیری تو احساس همدلی دارم. یعنی تجربه های فردی ما،ما را انقدر به هم نزدیک می کند؟ یا هم سن بودنمان؟ یا اینکه این چیزی که ازش حرف می زنی مشکل همه گیر آدم های گیر کرده در مدرنیته است؟ یا فراتر از این، خصلت وجودی انسانی؟

شاید هرکدام این جوابها تا اندازه ای معتبر باشند...

اغلب نمی توانند توقع زیاد و سرشت ناآرام مرا درک کنند. اینکه سخت می گیرم، کم راضی می شوم، انتظار زیاد دارم، سرخورده و ناامید نمی شوم، خلاصه هر چه هم که زندگی توی سرم می زند و سعی می کند آرام و سرافکنده ام کند، دلم را به آنچه که هست و آنچه که راحت است و آنچه که دم دست است راضی کند، من زیربار نمی روم و سرکشی می کنم... واقعا یکی از اقوام می گفت چون متولد سال 61 و بچه جنگی اینطوری، در فضای ایده آل و سخت بار آمده ای، برای همین انقدر به ایده آل ها چنگ می زنی... شاید هم این زنانگی ماست، که رادیکال و پررنگ شده – در فضای مدرن و غلبه تفکرات فمنیسیتی و ادبیات – هر از گاهی فوران می کند، دقیقا به همین شکل گریه و نوشته های آشفته و پردرد، بیرون می زند و گریبانمان را می گیرد که «چه کار می توانیم برای ویرانه زندگی مان بکنیم». من هم مرتب دچار این اضطرابم که زندگیم را ویران کرده ام، خراب کرده ام و این همه زور زده ام و شد بدترین چیزی که فکرش را می توانستی بکنی، درست همان که ازش می ترسیدم.

من این بحران را تا حد زیادی با چنگ زدن به ایمان حل کردم. دینداری شخصی و پرهمهمه و عظیمی برای خودم ساختم که از فضای دینداری عارفانه پدرم نشات گرفته بود، به آن مفهوم کمال مطلق و خیر مطلق و زیبایی مطلق چنگ زدم تا بتوانم خودم را از منجلاب زندگی روزمره و مقتضیات آن بیرون بکشم و تنفس کنم. در لابلای متون عرفانی اسلامی و مسیحی غوطه خوردم تا بتوانم درکی از ایمان به دست بیاورم که در مدرنیته معنادار باشد، و انقدر در آن پیش رفتم که قبول کردم ایمان واقعی – اگر چنین چیزی واقعا وجود داشته باشد – تنها در فضای مدرن قابل حصول است.

ولی طبیعی است که این بحران هر از گاهی هجوم می آورد. آن تناقض میان امر واقعی و امر ایده آل... زندگی کردن بدون این تناقض در این دوره هم ممکن است، لااقل من خیلی ها را می شناسم که اینطور زندگی می کنند؛ و راحتند، حداقل انقدر سخت که ما زندگی می کنیم، زندگی نمی کنند... من به تجربه یاد گرفتم که این بحران را مدیریت کنم. به قول تو با توقعات و امر واقعی و توش و توان خودم و موقعیت های زندگی بازی کنم، و خودم را یک جایی وسط این گسل ها زنده نگه دارم. از این که لحنم شبیه وین دایر و این قبیل چرندیات معنویت های جدید بشود متنفرم؛ ولی خب چاره ای ندارم جز اینکه بگویم که این زندگی در میان گسل ها، اگرچه سخت است، حداقل پویا و شاداب است، رو به رشد است، تکاپوی تو را بهتر تحریک می کند، و از تو بیشتر سوژه می سازد، یا اینکه باعث می شود خود داشته باشی و کمتر خمیری باشی که توی دست «بیرون از تو» شکل داده می شود. افتاده تر و واقعی تر بگویم، حداقل باعث می شود اینطور وانمود کنی که «خود» داری... و البته باعث می شود که به قول خودت «معناسازی» کنی، از «دستگاه های معنویت ساز» کمک بگیری و «معنای» بیشتری بسازی...

تهران را چه رنگی دوست دارید؟

fezzekashi — Sat, 01 May 2010 12:01:00 GMT

این روزها مشغول کار بر روی پروژه ای با نام "رنگ در شهر" هستم. وجوه اجتماعی، روانی و هنری رنگ آمیزی شهری، منظر و نمای شهری و نقاشی های دیواری در شهر را قرار است در میدان "تهران" بررسی کنم.

همه ایده ها، نظرات، انتقادات، پیشنهادات، افاضات و خواسته های شما به عنوان شهروندان تهران بزرگ شدیدا مورد استقبال است؛ حتی در حد اینکه " اگه می شه دیوار دبستان ما رو صورتی کنین، دوس دارم!"

این مطلب را برای دوستانتان هم بفرستید، شدیدا به نظر شما احتیاج است...

«سنت نخواندن» در علوم اجتماعی

fezzekashi — Sat, 01 May 2010 10:52:00 GMT

به بهانه راه اندازی حلقه مطالعه و نقد «مقالات علمی – پژوهشی فارسی» در دانشکده

نخواندن» اصلی ترین و زیربنایی ترین سنت علوم اجتماعی ماست. پاینده و دیرزی باد سنت هایمان. از میان اینهمه نخواندن: درس نخواندن دانشجوها، کتاب نخواندنشان، به زبانی به جز فارسی نخواندنشان، نخواندن تکالیف دانشجوها از طرف اساتید، نخواندن پایان نامه ها توسط اساتید داور و بقیه نخواندن ها، این نوشته به نوع خاصی اختصاص یافته است: نخواندن مقالات علمی – پژوهشی فارسی.

کشتی بی لنگر علوم اجتماعی ما کژومژ شونده خودش را به جلو می کشد. گاهی موجی را می شکافد و گاهی به گل می نشیند. آنهمه نخواندن که مثال زدم، با «تکاپوی غیرنظام مند» افراد خاصی - دانشجوی درخشان یا استاد دلسوزی- گاهی در سایه می روند. باری می شود که در طول نیمسالی استادی نوشته های دانشجویانش را به دقت بخواند و اصلاح کند، یا در اثر علاقه دانشجویانی حلقه های مطالعاتی تشکیل بشود، سیر تحول اندیشه ای یا افکار متفکری مرور بشود... اما آنچه بیش از همه ابعاد علوم اجتماعی ما – در هیاهوی پرسروصدای میدان روشنفکری – نادیده گرفته شده و به دست فراموشی سپرده می شود، و حتی بدتر، توجه بدان سرکوب و تحقیر می شود، مقالات علمی – پژوهشی فارسی هستند، این مخلوقات مفلوک که مثل زائده بی شکلی به قامت علوم اجتماعی ما آویزان شده و انگار فقط به درد پرکردن رزومه های استخدامی و ترفیعات دانشگاهی می خورند...

اگر آرمان علوم اجتماعی ما عبور کردن از مرز ترجمه اندیشه ها باشد، اگر بنا باشد که جامعه را در پویش های درونی و بیرونی آن بفهمیم، توصیف کنیم، تفسیر و تبیین کنیم، لاجرم می بایست مطالعه مقالات علمی – پژوهشی را جدی بگیریم.

در شرایط فعلی – حداقل در دانشکده ما – میان حوزه نظری و حوزه تجربی شکاف عمیقی وجود دارد. فعالان حوزه نظری اعم از استاد و دانشجو عمدتا مشغول واکاوی در اندیشه ها و نظریات هستند و فعالان حوزه تجربی در انبوه اطلاعات خرد – عمدتا مربوط به مسائل اجتماعی یا یک حوزه بسیار تخصصی جزئی – دست و پا می زنند و از ارائه تحلیل های کلان عاجزند. نه از نظریه میان برد مرتن خبری هست، نه از پل زدن بین تحلیل سطح خرد و کلان و نه حتی از تلاشی برای دستیابی به این قله های بلند.

چطور ممکن است دانشجویی بتواند جامعه را در کلیت آن درک کند، بی اینکه از وضعیت اجتماعی خانواده، آموزش و پرورش، بازار و اقتصاد، روابط عاطفی و ناب، پویش های دینی و سیاسی، ارتباطات، بوروکراسی و ... چیزی بداند؟ بر فرض که تئوری های مربوطه را نیز با فهم عمیق فلسفی و دقت نظری درک کرده باشد... و چطور ممکن است از وضعیت هر یک از میدان های بالا بدون خواندن مرتب مقالات علمی – پژوهشی اطلاع حاصل کرد؟

چطور ممکن است دانشجویی – تنها با خواندن کتب روش تحقیق و در بهترین حالت انجام یک تحقیق – به روشهای پژوهش در علوم اجتماعی مسلط شود؟ زیروبم روشهای متنوع را دریابد و راه و چاه کاربرد نظریه را در عمل بشناسد، بی آنکه تعداد فراوانی مقاله خوب و بد را بخواند و نقد کند؟

حالا که دانشکده مشعل مسابقه تولید علم را روشن کرده است، بیرون کشیدن مقاله از پایان نامه ها اجباری شده است و کارخانه تولید بنجل وطنی بعد از تولید متفکران بومی و دانشگاه ها و هویت ایرانی – اسلامی به تولید علم روی آورده است، شاید بد نباشد که تاکید بر مقاله نوبسی – ولو به زور نمره و بخشنامه – را جدی بگیریم، فصل نامه های علمی – پژوهشی را از کتابخانه بیرون بکشیم و خاکشان را بتکانیم و با راه اندازی حلقه های مطالعه و نقد مقاله، «سنت شکنی» کنیم.

پی نوشت: این مطلب در نشریه دانشجویی صبح شماره ۲۳۲ به چاپ رسیده است.+

fezzekashi — Thu, 01 Apr 2010 01:27:00 GMT

چرخ زدن لای نوشته های مربوط به اخلاق کم کم دارد وادارم می کند بپذیرم که اخلاق را نمی شود همین جور رک و راست در جامعه شناسی مطالعه کرد. که امر اخلاقی وقتی به میان مردم و متن جامعه می آید رنگ و بوی هنجار و عرف به خود می گیرد، و اینکه فاصله میان اندیشه و ادراک اخلاقی با عمل اخلاقی خیلی بزرگ است، و اینکه انتخاب اخلاقی چندان براساس اندیشه اخلاقی صورت نمی گیرد. ما که کار فلسفی و ادبی نمی کنیم، ما جامعه شناسیم.

یا اینکه باید بروم سراغ قشر و طبقه خاصی، نمی دانم... یعنی واقعا باید سراغ اعتماد اجتماعی و سرمایه اجتماعی و اخلاق حرفه ای بروم؟

به قول معروف، زیر بار نمی روم و نباید بروم...

پ.ن: چه پست خامی!

fezzekashi — Tue, 30 Mar 2010 02:07:00 GMT

سلام دوباره

این وبلاگ را به نیت انجام کاری ساخته بودم. پس از پایان آن کار مدتهاست که خاک می خورد. به سرم زد دستی بهش بکشم و گه گاه چیزی بنویسم.

فعلا همین!

پ.ن: تصویر، عکاسی ثمینه است. به این آدرس و با اجازه: http://samineh.aminus3.com/

سياست زندگی، جهانی شدن و هويت شخصی - قسمت دوم

fezzekashi — Sat, 19 Jul 2008 22:04:47 GMT

ارتباط میان سیاست رهایی بخش و سیاست زندگی:

مدرنیته مستلزم جستجوی هویت شخصی است و جستجوی هویت شخصی از طریق اتخاذ سیاستهای زندگی ممکن است و سیاست زندگی به هر روی نیازمند سطحی از آزادی است. از طرفی فرد باید بتواند تا حدودی از سنتها رها شود و از طرف دیگر قدرت حاکمه باید تا اندازه ای به فرد فرصت انتخاب آزادانه برای شکل دادن زندگیش را بدهد؛ در غیر اینصورت سیاست زندگی به مفهوم واقعی محقق نمی شود. پس برای اتخاذ سیاست زندگی مجبوریم به سیاستهای رهایی بخش متوسل شویم و از طریق سیاستهای رهایی بخش می توانیم سیاست زندگی خود را تعمیق ببخشیم.

تئودور روزک می گوید: «ما در زمانی زندگی می کنیم که تجربه کاملا خصوصی کشف هویت شخصی، یا به دنبال سرنوشت خود رفتن، به صورت نوعی نیروی سیاسی آشوب زا و بسیار پرقدرت درآمده است.»[1]

روزک تحلیل خود را بر مبنای زندگی کنشگرانی تدوین کرده است که ضمن جستجوی هویت شخصی خود و سازماندهی سیاست زندگی شان، اقداماتی اساسی و فعالانه در جهت تغییر اوضاع و احوال سیاسی محلی یا جهانی صورت می دهند.

فضای درهم شکسته اجتماع ایرانی، در کنار میل و گرایش جهانی به ابداع انواع سبکهای زندگی و تا اندازه ای شکست تلاشهای اصلاح سیاسی تند و از بالا که در انقلاب اسلامی دنبال می شد، و البته درهم فروریزی تلاشهای جبهه اصلاحات فضا را برای پیگیری کنش سیاسی از طریق سیاست زندگی مناسب نشان می دهد، و یا به عبارت بهتر، شاید در حال حاضر هیچ راهی بهتر و مناسبتر از اتخاذ سیاست زندگی در راستای سیاستهای رهایی بخش وجود ندارد.

از سوی دیگر بشیریه معتقد است نظام سیاسی ایران در حال گذار از دموکراسی صوری به شبه دموکراسی است و در شرایط گذار، هزینه های مادی و روانی فعالیت سیاسی بسیار بالاتر از شرایط عادی است.[2] در این شرایط اگر بخواهیم از عقب نشینی و بی میلی مردم به کنش سیاسی جلوگیری کنیم؛ شاید بهترین راه حل آن باشد که از رفتن آن به سمت سیاست زندگی استقبال به عمل آوریم.

سیاست رهایی بخش به اشکال متنوعی با سیاست زندگی ارتباط دارد. در ادامه این ارتباطات را به طور تاریخی و کارکردی در فضای جهانی و محلی مورد بررسی قرار می دهیم:

1. سياستهاي رهايي بخش زمينه ساز ظهور سياست زندگي بوده اند.

اشکال متنوع اقدامات سیاسی که در جهت رهایی بخشی انجام شده اند با گسترده کردن فرصتهای زندگی و پیچیده کردن انتخابها باعث شده اند که ساختار یکنواخت زندگی سنتی درهم بشکند و سیاست زندگی ظهور کند. در کشور خودمان اقداماتی که به منظور تسهيل حضور زنان در عرصه هاي عمومي انجام گرفته است، مثل افزایش امکانات برای ادامه تحصیل و کار زنان فرصتها و انتخابهاي زندگي آنان را گسترده تر كرده است.. همه اقدامات دولت در جهت افزایش کیفیت و کمیت تحصیل زنان در این راستا موثر بوده اند اما به عنوان چند مثال شاخص می توان به رشد دانشگاه آزاد ( که امکان ادامه تحصیل برای زنان حتی در شهرهای دور را فراهم کرد)، تاسیس دانشگاه الزهرا که به دختران خانواده های به شدت سنتی امکان تحصیل داد و تلاشهای جهاد سازندگی در روستاها برای ساختن مدرسه اشاره کرد.

2. عاملان از طريق روشهاي تحقق ساختن خويشتن مي توانند سياستهاي رهايي بخش را متحقق سازند:

مثالهای زیادی از این دست در کشورمان موجود است. طرق ویژه ای که افراد برای تحقق خود و ایجاد هویت شخصی برمی گزینند می تواند از طرفی آنان را از قید و بندهای سنتی آزاد کرده فرصت رشد را برایشان فراهم کند و از طرف دیگر با افزایش ارتباطات و اطلاعات فضا را برای بالا بردن آگاهی سیاسیشان مناسب سازد:

3. عضويت در محافل فكري، هنري، ادبي و غيره

انواع و اقسام محافل در حال حاضر در میان مردم شکل گرفته و کار می کند. در این تجمعات در کنار پرداختن به هنر، دین یا ادبیات؛ اطلاعات و آگاهیهای سیاسی رد و بدل می شود و جریانهای مردمی سیاسی شکل می گیرد. در واقع بسیاری از موجهای کنش سیاسی که در جامعه ایجاد می شود در نتیجه فعالیت محافل خصوصی غیرسیاسی به وجود می آید. این محافل به شدت بی شکل و غیرمتصلب هستند و به همین دلیل بررسی علمی آن مشکل به نظر می رسد.

4. عضويت و فعاليت در NGO ها:

درباره انجمنهای غیردولتی و اهمیت آنها در سیاست زندگی و سیاست رهایی بخش می توان به بحث آلن تورن اشاره کرد. تورن معتقد است که در جامعه پساصنعتي مبارزات بر سر ابزار توليد و بين سرمايه دار و كارگر جريان ندارد، مبارزه طبقاتي، مبارزه طبقاتي اقتصادي نيست بلكه بر سر برخورداري مردم از حق انتخاب و كنترل زندگي خود انجام مي گيرد.

تورن با اشاره به اینکه جامعه صنعتی در حال تبدیل به جامعه پساصنعتی است که آموزش، اطلاعات و برنامه ریزی نقش اساسی را در آن ایفا می کنند، بازیگران اصلی جامعه فعلی را نه صاحبان کارخانجات و صنایع و طبقه آنها، که گروههای متفاوت معرفتی برمی شمارد. جنبشهای اجتماعی در چنین جامعه ای نقش اساسی ایفا می کنند: آنها سعی می کنند از استقلال و هویت جامعه مدنی در برابر کنترل بی قید و شرط دولت محافظت کنند. بنابراين اين جنبش ها كه وجه تشكيلاتي آن ها انجمن هاي داوطلبانه و سازمان هاي غيردولتي است در قالب «سياست زندگي» عمل مي كنند.

گرچه اشکالی از خیریه ها و معدودی از انجمنهای مبارزه با الکل و حقوق زنان تا پیش از قرن بیستم دیده شده است، گسترش و همه گیر شدن سازمانهای غیردولتی پدیده ای بسیار جدید و مربوط به نیمه دوم قرن بیستم است. مردم که دولتهای رفاه را از رفع مشکلات بسیاری از جمله تبعیضات، بحرانهای محیط زیستی و استثمار در سطح جهانی ناتوان می دیدند، اقدام به فعالیت خودجوش در راستای حل این مشکلات کردند. اغلب گفته می شود که هدف افراد از کنشگری در سازمانهای غیردولتی، نه رفع نيازهاي مادي بلكه جست وجوي امور غيرمادي مانند معنا، هويت، كيفيت زندگي، حيثيت و مقام است.[3]

سازمانهای مردمی را در زمینه سیاستهای رهایی بخش به دو دسته می توان تقسیم کرد: یکی سازمانهایی که فعالیتهای غیر سیاسی دارند، برای مثال خیریه ها و گروههای حمایت از محرومین که با افزایش سرمایه و مسئولیت اجتماعی در ضمن انجام اقدامات حمایتی، سطح فرهنگ سیاسی و شهروندی جامعه را ارتقا می دهند.

به جز این، سازمانهای غیردولتی وجود دارند که مستقیما به امر سیاستهای رهایی بخش می پردازند. مثل سازمانهای غیردولتی حمایت از حقوق زنان و یا حمایت از حقوق اصناف مثل کانون نویسندگان و غیره.

5. استفاده از رسانه الكترونيك( وبلاگ و نشريات اينترنتي)

اگرچه نگرش غالب به اين «ميدان» جديد و بهره مندى از آن اغلب محدود به آشنايى ها و گفت و گوهاى غير جدى، كنجكاوانه و عادتى است، با اين حال براى اقليتى مجالى را به منظور تأمل در «سياست زندگى»، بازى با هويت و بازانديشى در پروژه انباشت و ابراز هويت فراهم ساخته است. اين اقليت از پتانسيل هاى فضاى مجازى براى تقويت سرمايه هاى سمبليك و فرهنگى خود در برقرارى ارتباط و تنظيم روابط با خويش و اجتماع بلافصل خويش استفاده مى كنند. وبلاگ ها و نشریات اینترنتی یکی از اساسی ترین این پتانسیل هاست. [4]

وبلاگ نویسان ایرانی بخش گسترده ای از فضای وبلاگ نویسی جهانی را اشغال کرده اند. به نظر می رسد اضطرار جستجوی هویت و نمایش خود در شرایطی که فضای عمومی جامعه به شدت محدود است ایرانیان را به سمت وبلاگ نویسی سوق می دهد.

وبلاگها و نشریات اینترنتی فرصتهای بسیاری برای افزایش اطلاعات، ارتباطات و انجام کنش سیاسی فراهم کرده است. برای مثال در وضعیتی که از سوی سیاستمداران توجه زیادی به مسئله تغییر نام خلیج فارس نمی شود، شمار گسترده ای از مردم از طریق اینترنت اعتراض خود را به گوش جامعه جهانی می رسانند.

( تحلیلها و اعتراضات سیاسی و اجتماعی وبلاگها، انواع بمبهای گوگلی و یا اقدام دانشجوی ایرانی در تصحیح سرویس جستجوی گوگل در مورد نام خلیج فارس و اعتراض يكپارچه بلاگرهاى ايرانى در اعتراض به رفتار نشریه نشنال جئوگرافیک و يا سامان دهى اعتراضات برضد نشريه نيويورك تايمز و يا امضاى طومار اينترنتى به منظور مخالفت با حمله آمريكا به ايران از جمله اعمال سیاست رهایی بخش در چهارچوب سیاست زندگی هستند.)

6. مشاركت در جنبشها(پويشهاي اجتماعي) مثل نهضت زنان و جنبش دانشجويي

جنبش دانشجویی و فمینیسم دو مثال اساسی گیدنز در بحث سیاست زندگی هستند. گیدنز اشاره می کند که کنش جنبش دانشجویی در جهت مبارزه از طریق شیوه های غیرمتعارف زندگی به منظور به خطر انداختن قدرت فراگیر دولتی انجام می شود. اما البته این شیوه بیشتر شبیه به سیاست رهایی بخش است تا سیاست زندگی، زیرا بیش از آنکه متوجه به شیوه های زندگی باشد به مبارزه با بی عدالتی و ستمگری توجه دارد.

اما نهضت زنان، نمونه و مثال اعلای درهم تنیدن سیاست زندگی و سیاست رهایی بخش است:

« در جريان كندوكاو اين انديشه فمينيستي كه «هر آنچه شخصي است، سياسي است» گيدنز تصريح مي كند كه جنبش دانشجويي و پيش از آن نهضت زنان، پيشگامان روايتي تاملي از زندگي و هويت شخصي بوده اند. نهضت زنان مساله بازتعريف هويت شخصي زنان را در اولويت قرار داده است. زناني كه مي خواهند چيزي بيش از زندگي خانوادگي داشته باشند، با هر گامي كه از خانه دور مي شوند، در واقع به سياستي شخصي روي مي آورند كه خود مقاومتي در برابر هويت هاي سنتي و مشاركتي است در فرآيندهاي رهايي بخش. متوليان نهضت زنان از همان آغاز متوجه شدند كه براي زن رهايي يافته مسايل هويتي بيش از پيش اهميت مي يابد. زيرا زنان پس از آزاد كردن خود از محدوده خانه و فرمانبرداري محض، متوجه شدند كه به محيط اجتماعي كاملا بسته اي پا گذاشته اند كه در آن هويت هاي موجود فقط همان هايي است كه طبق سنت هاي مرسوم منحصرا به مردان تعلق مي گيرد. گيدنز با اشاره به زندگي نامه بتي فريدان مي نويسد. بتي فريدان با طرح «مساله اي كه نامي ندارد» منظورش اين بود كه خانه داري كردن و مادري كردن براي آن زندگي پروپيماني كه بسياري از زنان، ناخودآگاهانه در آرزويش هستند، كافي نيست و اين مساله او را به «خود» و هويت شخصي هدايت كرد.
مساله بي نام او به اين تبديل شد كه «من كيستم؟» به نظر بتي فريدان طرح زندگي نوين مستلزم تعهد به رشد شخصي، بازانديشي و بازسازي گذشته و پذيرفتن خطرهاي احتمالي است.»[5]

مطالعه روزنیل در مورد جنبش صلح زنان واقع در پایگاه نیروی هوایی ایالات متحده در گراهام کمون انگلستان در دهه 1980که نشان داد که «جنبش در گراهام کمون فرایندهای جهانی شدن (خطرات سیاسی، نظامی و زیست محیطی) را که اعضایش شخصا تجربه نموده بودند، به چالش کشید؛ آنها نگران امنیت خود و دوستان و خانواده هایشان بودند. اما خود این چالش نیز به فرایندهای جهانی شدن ارتباط داشت، چرا که برای عملی شدنش به چنین فرایندهایی متکی بود. به این شیوه روزنیل نشان داد که عوامل شخصی، محلی و جهانی در یک جنبش اجتماعی فراملی به هم مرتبط هستند.»[6]

در ایران، هر روز گرایش به سمت اجتماعی کردن نهضت زنان بیشتر می شود. فاطمه صادقی با اشاره به حركت‌هايي مثل منشور زنان ايران و كمپين‌هاي يك ميليون امضا و كمپين سنگسار که به زعم او باعث پیشرفت روند اجتماعي شدن فمينيسم در ايران می شوند، می گوید: « تونل كنش سياسي براي مردم كم‌هواتر و تنگ‌تر شده و اين‌جا‌ست كه فمينيسم اجتماعي ضرورت مي‌يابد و بايد جايگزين فمينيسم سياسي در جنبش زنان ايران شود... منظور از فمينيسم سياسي جنبشي است كه خواسته‌هايش حول قوانين و ساختارهاي سياسي متمركز است كه اين نوع فمينيسم در دنيا نيز قدمتي طولاني دارد. در حالي كه فمينيسم اجتماعي رويكردي است كه هدفش وسعت دادن به افق‌هاي زندگي و سرنوشت زنان در مناسبات قدرت هر روزه است...»[7]

هر يك از مسائل مربوط به سياست زندگي مسائل جديدي از نوع رهايي بخش به وجود مي آورند. در واقع ارتباط دو طرفه وسیعی میان سیاست زندگی و سیاست رهایی بخش وجود دارد. در اثنای اتخاذ سیاست زندگی، اشکال مختلفی از سیاست رهایی بخش پیش پای کنشگران قرار می گیرد؛ و هر آزادسازی، فرصتهای پیش روی سیاست زندگی را وسعت می بخشد...

به عنوان مثال می توان به تلاشهای افراد برای رشد شخصي در ميان طبقات پايين اشاره کرد. اغلب این فعالیتهای مرتبط با سیاست زندگی منجر به این می شوند که از فشار طبقاتي خرد كننده نظام سرمايه داري کاسته شود. در ایران، اقدامات گروههاي حمايت از محرومين و چانه زني اصناف طبقه پايين مثل كارگران و معلمان را می توان در این طبقه گنجاند. گرچه نتایج چانه زنیها روال بسیارکند و فرساینده ای دارد و برخوردهای تندی با فعالیتهای صنفی از طرف دولت انجام می گیرد( نظیر آنچه در مورد معلمان و رانندگان شرکت واحد رخ داد)، با اینهمه نمی توان این حرکتها را بی تاثیر قلمداد کرد.

ارتباط میان سیاست زندگی و جهانی شدن:

گرچه ارتباط جهانی شدن و تک تک مباحث که در بالا عنوان شد کاملا روشن است، در این بخش سعی می کنیم نگاهی ریزبین تر به جهانی شدن و سیاست زندگی بیندازیم:

بخشی از کنشهای زندگی شخصی که اتفاقا رنگ و بوی سیاسی یا اجتماعی هم دارند به سبب مشکلات جهانی شکل می گیرند: مثلا گرایش بعضی از مصرف کنندگان مسلمان به عدم مصرف کالاهای شرکتهای حامی صهیونیست؛ و یا اقدامات شخصی برای حفاظت از محیط زیست مثل عدم مصرف کالاهای آسیب رسان( پلاستیک، اسپری های مضر برای لایه ازن)

همچنین اکثر سیاستهای زندگی در عرصه زندگی شهری با استفاده از ارتباطات جهانی شده و اطلاع رسانی در زمینه های مختلف اتخاذ می شوند. از سوی دیگر جهانی شدن امکان استفاده افراد از امکانات فراملی مثل امکان تحصیل و یا کار در خارج از کشور را به شدت ارتقا داده است.

نکته مهم دیگر در این زمینه دایاسپورا هستند. جهانی شدن زمینه را برای جابجایی گستره بزرگی از جمعیت جهان فراهم کرده است: سالانه میلیونها نفر به سبب جنگ، آشوبهای داخلی، تحصیل یا کار در جهان جابجا می شوند. این مهاجران در اکثر اوقات ارتباط خویش را با کشور مبدا قطع نکرده و از لحاظ اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی تاثیرات قابل توجهی بر کشور خود دارند. گسترده شدن ارتباطات در نتیجه جهانی شدن، گستره این تاثیرات را افزایش داده است.

فرجام:

فرایند تجدد باعث تغییرات گسترده ای در مفهوم «خود» و هویت شده و امکانات بی شماری پیش پای انسان نهاده است. نیز، معضلات و مسائل گسترده ای در جهان ایجاد کرده است. به نظر می رسد می توان با استفاده از امکانات زندگی متجدد به جنگ معضلات آن رفت و دنیایی عادلانه تر و زیباتر ساخت. با استفاده از سیاست زندگی، می توان سیاست رهایی بخش را تحقق بخشید و با بی عدالتی، استثمار و ستمگری مبارزه کرد. با اعمال سیاستهای رهایی بخش، سیاست زندگی گسترده تر و پیچیده تر می شود و فرصتهای تازه ای پیش روی جامعه قرار می گیرد.

باید توجه داشت که تجدد متاخر و گسترده شدن تکنولوژیهای ارتباطی و اطلاعاتی به طور خودگردان زمینه را برای گسترش سیاست زندگی و کنش سیاسی از طریق جستجوی هویت شخصی فراهم می کنند. اعمال سیاستهای رهایی بخش از طریق سیاست زندگی در جوامع باعث ایجاد تغییرات سازنده اما بدون هزینه های سنگین برای مردم و جامعه می شود و کنش سیاسی را صلح آمیزتر می کند. ازینرو سیاست زندگی و پیوند آن با سیاست رهایی بخش امکانی در اختیار جوامع غیردموکراتیک و در حال گذار است.

[1] . گیدنز، آنتونی، تجدد و تشخص، ناصر موفقیان، چاپ سوم، نشر نی، تهران 1383، ص 293.

[2] . بشیریه، حسین، دیباچه ای بر جامعه شناسی سیاسی ایران، چاپ دوم، نشر نگاه معاصر، تهران 1381.

[3] . فریده حسینی، سازمان هاي غيردولتي چگونه شكل مي گيرند، سایت مگیران، http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1448296

[4] . ضیایی پرور، حمید، روزنامه ایران، شنبه ۱۸ فروردين 1۳۸۶.

[5] . نگاهی به آرای گیدنز در باب هویت، مریم رفعت جاه، http://www.modir-danesh.com/npview.asp?ID=1120034

[6]. نش، کیت، جامعه شناسی سیاسی معاصر، محمد تقی دلفروز، انتشارات کویر، 1385، ص 184.

[7] . روزنامه سرمایه، 26 خرداد 86.